Mooie trein naar Pavlovsk op Parade

De grootvader van Toon Tellegen had op een kastplank een doos waar ‘vleugels’ op stond. Af en toe mocht de kleine Toon met hem mee vliegen over het uitgestrekte Rusland, waar grootvader vandaan kwam. En dat leverde fantastische verhalen op. Thomas, Sacha & Jos pakken op De Parade voor de tweede keer een boek van Tellegen bij de kop. ‘De trein naar Pavlovsk (en Oostvoorne)’ is een voorstelling vol ernst, ontroering én humor.

Thomas, Sacha & Jos
Thomas, Sacha & Jos

De drie jongens waarschuwen maar vast: in de komende voorstelling gaat het véél over de dood. En dat is waar. Toon Tellegen beschrijft zijn grootvader Egbert Engberts in ‘De trein naar Pavlovsk (en Oostvoorne)’ als een sombere man, die in Nederland nooit echt heeft kunnen aarden.

Engberts kwam uit een Twentse familie die al generaties in Rusland handel dreef. Na de Russische revolutie kwam de familie naar Nederland, waar Engberts een weinig succesvolle banketbakkerij dreef. Zijn kleinzoon herinnert zich zijn grootvader en diens verhalen met een mengeling van verwondering, ontzag en liefde.

Niezende neushoorn

Toon Tellegen werkte zelf mee aan de toneelbewerking, waarin de verhalen bij toerbeurt verteld worden door acteurs Thomas van Ouwerkerk, Sacha Muller en Jos Nargy. Afhankelijk van de verhaallijn kruipen zij in de huid van Tellegen, van grootvader, van de arrogante koopman, de arme knecht, of de niezende neushoorn die door officieren van de tsaar werd doodgepest.

Ook de ruimte van het piepkleine theatertje – ‘Zaal 4’ van Theater aan het Spui, dat deze voorstelling produceert – verandert voortdurend van een Leidse kamer in een tsaristisch paleis of een kerkhof door opduikende schoolplaten, gordijnen en een letterlijk uitgebeelde ‘wolk van verdriet’.

Doos met vleugels

Wie Rusland kent, herkent in de 30 minuten durende voorstelling een Rusland dat sinds de tijd van Engberts nog niet zo veel veranderd lijkt te zijn. Een echt Rusland vol wreedheden en verlangens en elf verschillende woorden voor ‘schuld’, waar de bewoners hun tragische levens verlichten met sterke verhalen. Wie Rusland niet kent, hoort het universele verhaal van verlangen en weemoed.

Vorig jaar wisten Thomas, Sacha & Jos al te ontroeren met Tellegens ‘Mijn Vader’ bij Theater aan het Spui op de Parade. Ook nu slagen ze erin de diepgang achter de eenvoudige verteltrant lichtvoetig op het toneel te brengen. Het maakt ‘De trein naar Pavlovsk (en Oostvoorne)’ een schitterende voorstelling. Met een prachtige uitsmijter over de ‘doos met vleugels’, maar die geef ik hier niet weg.

  • Gezien: De Parade, Den Haag, 4 juli 2014. Nog te zien in Den Haag t/m 9 juli, in Amsterdam 8 t/m 17 augustus.
  • Later heeft Tellegen samen met zijn zuster de memoires van Engberts uitgegeven, ‘Herinneringen aan Rusland’. Ik had het voorrecht hem hierover in 2008 te interviewen voor de radio. Beluister het interview.

Trailer: